Plastic is meer dan een afvalprobleem

Eenmaal geproduceerd kan plastic opnieuw als grondstof worden ingezet. De uitdaging is om het materiaal zo lang mogelijk in omloop te houden en toepassingen te vinden die méér doen dan afval alleen een tweede leven geven.

De Haarlemse Waardemakers werken samen aan die beweging. Ze zamelen kunststof in, verwerken het opnieuw en ontwerpen producten waarbij ook over een volgend leven wordt nagedacht. Dat lukt alleen als de hele keten werkt: van inzamelen en sorteren tot verwerken, ontwerpen en opnieuw gebruiken.

Van inzamelen tot opnieuw maken

Haarlemse Waardemakers houden zich bezig met verschillende onderdelen van die plastic kringloop. Spaarnelanden zamelt plastic afval in en Spaarne Werkt helpt bij het sorteren en selecteren van materiaal voor hergebruik. Daarna kan het door naar makers die er nieuwe grondstoffen en producten van maken.

Circlefied verwerkt restplastic tot onder meer nieuw plaatmateriaal en TZO maakt er nieuwe materialen en lampen van. MooiZooi zamelt schone restmaterialen in waarmee kinderen, scholen en makers kunnen knutselen. De Pinguïn haalt afval uit het Spaarne en Juttersgeluk verzamelt materiaal op de stranden. More Than Layers gebruikt gerecycled kunststof onder meer voor 3D-geprinte ontwerpen.

De één zamelt in, de ander sorteert of verwerkt en weer een ander maakt er iets nieuws van. Zo krijgt plastic stap voor stap een nieuwe bestemming.

Een tegel die meer doet dan bestraten

Een van de producten die uit deze keten voortkomen is het nieuwe TerraTile: een tegel van gerecycled HDPE die ruimte maakt voor planten en regenwater opvangt.

Waar een gewone stoeptegel de bodem afsluit, zit in TerraTile een opening waarin een plant kan groeien. De holle tegel vangt regenwater op en geeft dit langzaam af aan bodem en wortels. Zo blijft water langer beschikbaar in droge perioden en wordt bij hevige regen tijdelijk water gebufferd.

Juist in Haarlem is dat relevant. De stad is een van de meest versteende gemeenten van Nederland. Regenwater kan daardoor minder makkelijk de bodem in en stroomt sneller richting het riool. Zonde, want juist in droge perioden hebben planten veel baat bij water dat in de bodem is opgeslagen. Meer ruimte voor planten draagt tegelijkertijd bij aan verkoeling en biodiversiteit.

Een tegel verwijderen en er een plant voor terugzetten klinkt eenvoudig, maar kan ervoor zorgen dat de omliggende bestrating minder stevig komt te liggen. TerraTile is daarom zo ontworpen dat de tegels eromheen op hun plaats blijven.

Drie Waardemakers, één tegel

De samenwerking achter TerraTile komt niet uit het niets. De drie initiatiefnemers houden zich ieder al langer bezig met plasticgebruik, hergebruik en maatschappelijke verandering.

Teun van TZO ontwikkelt machines en technieken om restplastic te verwerken tot nieuwe producten. Merijn richtte Dopper op vanuit de ambitie om wegwerpplastic waterflessen terug te dringen en kraanwater als alternatief vanzelfsprekender te maken. Sander haalt met De Pinguïn samen met vrijwilligers plastic uit het Spaarne en andere Haarlemse wateren en vraagt daarmee aandacht voor plasticvervuiling.

Wat hen verbindt, is dat ze niet alleen iets nieuws willen maken, maar oplossingen zoeken voor problemen die ze om zich heen zien. Bij TerraTile komen verstening, droogte, wateroverlast én een overschot aan restplastic samen.

“Je wilt niet zomaar iets in de wereld zetten wat overbodig is”, klinkt het tijdens het gesprek. Die gedachte vat hun aanpak goed samen.

Plastic langer in de kringloop

Opvallend is dat juist voor een product dat meer natuur in de stad moet brengen, kunststof wordt gebruikt. Daarbij is het belangrijk dat bekend is waar het kunststof vandaan komt en welke stoffen erin zitten. Niet iedere stroom gerecycled plastic is immers geschikt voor iedere toepassing.

Die zorgvuldigheid speelt breder bij Waardemakers die restplastic gebruiken voor bijvoorbeeld straatmeubilair, speelobjecten en andere toepassingen in de buitenruimte. Daarbij wordt gekeken naar herkomst, samenstelling en het gedrag van materialen tijdens langdurig gebruik. Ook landelijk wordt daar onderzoek naar gedaan. Zo onderzoekt TNO onder meer de invloed van verontreinigingen, toevoegingen en herhaalde recycling op de kwaliteit van kunststof.

Daar zit een belangrijk verschil tussen iets nieuws maken van afval en circulair ontwerpen. Het gaat niet alleen om de vraag: kunnen we gerecycled materiaal gebruiken? Maar ook: hoe lang gaat het mee en wat gebeurt er daarna mee? Minder nieuw plastic gebruiken blijft belangrijk, maar voor het kunststof dat al bestaat, is de vraag hoe we voorkomen dat het na één gebruik zijn functie verliest.

In Haarlem pakken verschillende Waardemakers ieder een deel van die uitdaging op. En misschien is dat precies waar circulair denken om draait: niet alleen iets nieuws maken van iets ouds, maar bij iedere stap alvast nadenken over de volgende.