Van kledingafval naar grondstof

De reis van weggegooid textiel begint bij Spaarne Werkt. Kleding komt hier binnen via inzamelbakken en de winkels van Snuffelmug en wordt verzameld in het kledingsorteercentrum. Sinds 2025 is dat nog makkelijker geworden: dankzij Spaarnelanden staan er inmiddels zo’n 50 extra textielcontainers in Haarlem, waardoor inwoners hun oude kleding en schoenen op bijna 100 plekken kunnen inleveren. Naast deze inzamelroute vindt hergebruik ook plaats via andere (kringloop)winkels en doordat mensen kleding onderling doorgeven, onder andere bij een kledingruil of een Clothing Loop.

Bij werkontwikkelbedrijf Spaarne Werkt wordt ingezameld textiel zorgvuldig gesorteerd in drie stromen. De eerste twee stromen bestaan uit kleding die nog draagbaar is. Na sortering krijgt deze kleding een tweede leven via de winkels van Snuffelmug, online platforms, in het buitenland wordt verkocht, tweedehands winkels en ontwerpers die nieuwe items maken van preloved kleding. Veel van deze kringloopwinkels en makers werken vanuit een sociaal concept, waarbij niet alleen kleding wordt hergebruikt, maar ook mensen met een ondersteuningsbehoefte de kans krijgen op passend en motiverend werk.

De derde stroom omvat textiel dat niet meer draagbaar is. Dit versleten of beschadigde materiaal wordt gesorteerd op kleur en vervolgens vervezeld en vervilt tot nieuwe grondstoffen. Deze worden bijvoorbeeld gebruikt voor isolatiemateriaal of interieurtoepassingen zoals kussens. De mogelijkheden van textielrecycling blijven zich ontwikkelen: zo maakt de innovatieve maker Ezra van Circlefied inmiddels tafelbladen en stoelen van gerecyclede stoffen. En innovatieve makers worden uitgenodigd om mee te denken over nieuwe toepassingen.

Leren door te maken

Spaarne Werkt is ook een belangrijke plek voor makers. Ondernemers halen hier stoffen en kleding om te hergebruiken of laten producten maken in het naaiatelier, van gordijnen tot kussens. Ook studenten werken hier aan opdrachten of prototypes, wat zorgt voor waardevolle interactie tussen generaties en leefwerelden.

De impact is niet alleen circulair, maar ook sociaal. Spaarne Werkt biedt mensen met een ondersteuningsbehoefte een werkplek en ontwikkelkansen. Het is een plek waar mensen groeien en waar velen – ook na uitval – graag terugkeren.

Ontwerper Carmen van Stitching Stories is één van die makers die kleding maakt van restmaterialen. Een deel daarvan haalt ze bij Spaarne Werkt, waar ze soms gericht zoekt naar specifieke materialen zoals denim, maar zich net zo vaak laat verrassen door wat er beschikbaar is.

Met deze materialen ontwerpt ze draagbare collecties met uitgesproken thema’s, van basketballen tot 40 jaar onafhankelijkheid van Suriname. Daarnaast maakt ze zogeheten master pieces: meer kunstzinnige kledingstukken, zoals een korset van oude Spalding basketballen. Deze stukken worden onder andere verhuurd aan artiesten en stylisten.

Naast ontwerp speelt educatie een grote rol binnen Stitching Stories. Carmen laat zien hoeveel tijd en aandacht het kost om een kledingstuk te maken van restmaterialen en in sociale ateliers. Via workshops op scholen, bij jongerenwerk en binnen bedrijven leren deelnemers zelf aan de slag te gaan: van een tas van een oude spijkerbroek tot het transformeren van een blazer. Het proces staat centraal: leren door te doen, een eigen blik ontwikkelen en anders gaan kijken naar kleding, materialen en waarde.

Carmen: “We praten niet over duurzaamheid, we maken gewoon iets moois. En dan zie je vanzelf: dit is restmateriaal en dat is eigenlijk heel logisch.”

Ongewone restmaterialen

Ook Giny van Geesken Vormgeving werkt met restmaterialen, maar dan vanuit een onverwachte hoek. Ze maakt unieke tassen, pouches en accessoires van gebruikte bootzeilen, kites en tentdoeken. Materialen die van zichzelf al sterk zijn en een verhaal met zich meedragen.

Die materialen komen van particulieren. Wanneer iemand een zeil of tent doneert, maakt Giny er een toilettas voor terug als tastbare herinnering aan de beleefde avonturen. Ook voor anderen die een tas of pouch van deze zeilen kopen wordt de afkomst zichtbaar. De gemaakte items hebben een kaartje met de naam en foto van de boot waar het zeil vandaan komt. En via vesselfinder kun je geregeld zien waar die boot zich bevindt.

In haar ontwerpen blijft het oorspronkelijke karakter zichtbaar. Bestaande stiksels en details worden onderdeel van het design en geven elk product een eigen identiteit. De voering wordt gemaakt van deadstock en snijrestanten uit andere projecten, waarmee ze zoveel mogelijk zero waste werkt. Alleen de ritsen zijn nieuw en bewust van hoge kwaliteit, zodat het product ook in zijn tweede leven lang meegaat. Onderdelen zoals binnenvakjes worden gemaakt in het naaiatelier van Spaarne Werkt.

Giny: “Ik werk met materialen die al sterk en karaktervol zijn, en voeg daar alleen hoogwaardige, praktische details aan toe. Zo krijgt restmateriaal een volwaardig tweede leven.”

Een netwerk van makers

Spaarne Werkt vormt een belangrijke schakel in het proces van weggegooid textiel, maar het is het netwerk van de Haarlemse Waardemakers dat de beweging compleet maakt. Binnen dit collectief werken verschillende makers met resttextiel en tweedehands materialen, ieder op hun eigen manier:

• MooiZooi – magazijn met veilige en schone restmaterialen voor creatieve toepassingen
• KramKram – tassen van tweedekans leer
• TAY – designtassen van restleer
• Helina Guleria – social design en interieuritems
• Pre-Owned by Roos – tweedehands kleding en styling workshops
• Roos Mol – unieke tassen met block printing
• Xpozai – kunstzinnige hoofddeksels van restmaterialen

Samen laten zij zien dat textiel geen eindpunt kent, maar een continu proces is van herwaarderen, herontwerpen en hergebruiken.

Wat in Haarlem gedaan wordt, laat zien dat circulariteit niet alleen gaat over materiaalstromen, maar ook over mensen. Over samenwerking, vakmanschap en nieuwe perspectieven. Van sorteercentrum tot atelier, van workshop tot eindproduct: textiel blijft in beweging en krijgt telkens opnieuw waarde.